Iedereen heeft waarschijnlijk al eens gehoord van de legende van de Bokkenrijders. Verhalen over woeste roversbendes die zich snel konden verplaatsen op de rug van een vliegende bok.
Ze hielden in de tweede helft van de 18de eeuw heel Limburg in een houdgreep van angst.
Deze duivelsaanbidders bestolen kerken en staken verschillende hoeves in brand.
De Bottelarij bevindt zich in Wellen, de gemeente die wijd en zijd bekend staat als Bokkenrijdersgemeente.

Eerst en vooral waren de Wellense Bokkenrijders inwoners van Wellen zelf. Het was geen roversbende van buitenaf die het dorp teisterde, maar het waren minder fortuinlijke Wellenaren die de misdaden begingen. Ze trachten hun dorpsgenoten af te persen door middel van brandbrieven. Eigenlijk was het bangmakerij zonder meer, in eerste instantie niet met de bedoeling om de dreigementen ook daadwerkelijk uit te voeren.

Ruw geschetst had je twee verschillende brandbriefschrijvers. Enerzijds was er Vanmuysen, die alleen handelde, en anderzijds de groep brandbriefleggers van het Wellense gehucht Russelt. Later zou Vanmuysen zich bij de groep van Russelt voegen.
De commotie van de Bokkenrijders begint pas echt duivelse trekjes te vertonen vanaf het moment dat de gerechtelijke macht het onderzoek naar de feiten start.  
De Bottelarij bevindt zich op het plein van Ulbeek waar Vanmuysen zijn eerste brandbrief bij  Jan Wouters legde. Deze brandbrief is de beruchtste uit de hele bokkenrijdergeschiedenis. Dit is namelijk de enige brief waarin het woord “bokkenrijders” voorkwam.  Het was een brief vol met bangmakerij en dreigingen die goed in elkaar zat.
Een legende laat uitschijnen dat de Bokkenrijders hun eed aflegden aan Onze Lieve Here Boom. Het boompje werd rond 800 na christus geplant door de Frankische bewoners van de streek, die hun gebied afbakenden met dergelijke grensbomen. Aan deze boom werden allerlei magische krachten toegekend. (Dit was één van de oudste natuurmonumenten van onze provincie, maar helaas heeft een storm deze boom na al die jaren geveld.) Geen wonder dat deze boom ook zijn rol zou spelen in de mythes rond de bokkenrijders.
Enkele ondervraagden hebben inderdaad bekend een eed te hebben afgelegd. Deze was echter niet godslasterend. Integendeel, dikwijls zweerde men op God dat men elkaar niet zou verraden. Het is echter onder folteringen dat er andere eden op de proppen zijn gekomen met daarin elementen van Godslastering, duivelsaanbidding en het onteren van hosties en kruisbeelden.
Tussen Alken en Wellen bevindt zich de Bonderkuil, de terechtstellingplaats voor de Bokkenrijders van Wellen. Deze was gelegen op de grens van de twee gemeentes.
Dit was geen toeval, in de meeste gemeentes was dit zo. Het was immers de gewoonte om de lijken aan de Galg te laten hangen na de terechtstelling. U kan zich voorstellen dat deze lichamen in staat van ontbinding een vreselijke geur verspreiden. En niet alleen dat, ook voor de volksgezondheid was het beter om deze toestanden ver van de dorpskern, te houden.          
In totaal werden op deze plaats 19 mensen terechtgesteld.
Op 16 juni 1774 werden Jan Vanmuysen, Tilman Van der Meeren en Arnold Voortmans gewurgd aan de paal, Vanmuysen werd daarna onthoofd.
Paalwurging werd aanzien als een milde straf, die men toekende aan mensen die goed meewerkten met het onderzoek. De paalwurging was dus een straf voor verklikkers, die  andere mensen aan de galg praatten.   

• Op 1 augustus 1774 werden Jan en Herman Lycops, Jan Claes, Hubert Claes, Guiliam Gilissen, Gysbert Gerrits, Pieter Stas en Hendrik Roebben gewurgd aan de paal. Stassen werd op voorhand nog geradbraakt.  
• 7 september 1774, was een uitzonderlijk bloeddorstige dag aan de Bonderkuil Francis Stevens, Arnold Gielen, Peter Vuegen, Hendrik Cox en Mathijs Goffings werden levend verbrand op de brandstapel.
  Diezelfde dag werden ook Nicolaas Huntjens, Willem Huntjens, Hubert motmans, Hendrik Frisson, Jan Depiere en Gilis Vreven om het leven gebracht door paalwurging.
• Op 5 maart 1775 werd Tilman Swennen gewurgt aan de paal.
• Op 17 augustus 1775 werd Catherina Billen de hand afgehakt, geradbraakt en verbrand.
• 4 november 1775 werden Willem Voortmans en zijn zoon Pieter Jan Voortmans gewurgd aan de paal.
• En op 5 januari 1776 kwam een einde aan dit trieste lijstje terechtstellingen van Bokkenrijders in de Bonderkuil. Op die dag werd Gysen Creeten door paalwurging om het leven gebracht.

Tijdens de lugubere feiten speelde men luidruchtig op trommels om het geschreeuw en de mogelijke vervloekingen van de terechtgestelden te overstemmen.
Dit was echter niet de enige plaats van terechtstelling voor de Wellense  Bokkenrijders. Ook in Luik werden enkelen van hen om het leven gebracht. Tijdens het proces tegen de Wellense Bokkenrijders werden in totaal negenentwintig mensen terechtgesteld. Op een totaal van eenendertig aanhoudingen is dit cijfer fenomenaal. Slechts twee mensen ontstapten uit de klauwen van de dood, één persoon ontsnapte en de andere kreeg genade.
Van Grootwellen alleen werden van 1774 tot 1776 honderdzestien personen als medeplichtig Bokkenrijder genoemd. Naast de 31 gearresteerden werden er nog 85 beschuldigd.
Dit betekende dat in dat kleine dorpje van toen zowat de helft van de mannelijke bevolking beschuldigd werd bokkenrijder te zijn geweest!
Als je dit droge cijfermateriaal leest, dan kan u zich gemakkelijk voorstellen dat er in het dorp een sfeer van angst, verdachtmakingen en verraad heerste.  
Vele ondervraagden beschuldigden onder folteringen immers om het even wie. Daarnaast werden beschuldigden geconfronteerd met valse verklaringen onder foltering en nam men wraak, door familieleden van de aantijger te beschuldigen. Zo ontstond er een vicieuze cirkel van verdachtmakingen, beschuldigingen, arrestaties en terechtstellingen.   
Natuurlijk zijn de  hierboven feiten en legendes maar in een notendop aanbod gekomen. Er werd kort geschetst wie de Bokkenrijders waren in Wellen, maar moest uw interesse aangewakkerd  zijn, spring op uw ijzeren ros en beleef de mysterieuze legende van “de Bokkenrijders achterna” (+/- 26 km fietsroute met mp4) in een oogverblindend landshap van Haspengouw. (zie op de site: info/ de Bokkenrijders achterna). Ook bestaan er talloze publicaties over dit thema.

En wat de legenden betreft, voor de meest ongecensureerde, gruwelijke versies moet u eens iets gaan drinken op een Wellens terrasje. Wacht tot het wat later wordt en de tongen loskomen, dat zijn de momenten waarop de verhalen rond de bokkenrijders terug tot leven komen. Want vergis u niet: de legenden rond de bokkenrijders leven nog steeds voort in dit dorp. De Wellenaren noemen zich niet voor niets met enige trots “de bokkenrijders”.   

Terug naar het overzicht van Recreatie